Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Edebiyat Fakültesinin en eski bölümlerinden biridir. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Edebiyat Fakültesi: Edebiyat, Tarih, Felsefe ve Coğrafya olmak üzere dört bölüme ayrılmıştır. Edebiyat şubesinin içerisinde Doğu ve Batı edebiyatları tarihleri de yer almaktaydı. Cumhuriyet devrinde Edebiyat Fakültesi önemli gelişmeler kaydetti.

1933 Üniversite Reformu'yla Edebiyat şubesinin içerisinde yer alan dil birimleri ayrı bölümler halinde teşkilatlandı. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü de bu tarihte kuruldu. Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Fuat Köprülü idi. Bölümde "Türk Dili Filolojisi" ve "Türk Edebiyatı" olmak üzere iki kürsü vardı. Türk Dili Kürsüsü'nde Profesör olarak Reşit Rahmeti Arat, Prof. Dr. Ragıp Hulusi Özdem, Doç. Dr. Ahmet Caferoğlu gibi hocalar, Türk Edebiyatı Kürsüsü'nde ise Prof. Dr. İsmail Hikmet Ertaylan, Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan gibi öğretim üyeleri bulunuyordu. 1939 yılında Tanzimat'ın 100. yılı münasebetiyle Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsü kuruldu.

Kürsü başkanlığına da Ahmet Hamdi Tanpınar getirildi.Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsünün kurulması ile Bölüm, Eski Türk Edebiyatı, Yeni Türk Edebiyatı ve Türk Dili Kürsüleri olmak üzere üç Anabilim Dalından oluşuyordu. Ancak Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun olmak için dört sertifika sahibi olmak gerektiğinden, Bölüm öğrencileri Arap, Fars Filolojisi, Felsefe, Sosyoloji, Tarih, Yabancı Filolojiler gibi bölümlerden sertifika almak mecburiyetinde kalıyorlardı. Bu yüzden de program çatışmaları oluyor, öğrenci mağdur durumda kalıyordu. Bu karışıklığı gidermek için 1950'de Türk Dili Kürsüsü de Eski Türk Dili Kürsüsü ve Yeni Türk Dili Kürsüsü olmak üzere ikiye ayrılarak bölümde dört Anabilim Dalı teşekkül etmiş oldu. Eski Türk Dili Kürsüsü'nün Başkanlığına Prof. Dr. Reşit Rahmeti Arat, Yeni Türk Dili Kürsüsünün başkanlığına ise Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu getirildi. 6 Kasım 1981 tarihinde 2547 sayılı kanunla üniversitelerde yeniden bir akademik yapılanma oldu ve kürsü sistemi kaldırılarak bölüm sistemi getirildi. Buna göre Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü: Eski Türk Dili, Yeni Türk Dili, Eski Türk Edebiyatı, Yeni Türk Edebiyatı ve Türk Halk Edebiyatı olmak üzere beş anabilim dalından oluşan bir bölüm halini aldı.

Bölümde 1946 yılından beri Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi adlı bilimsel bir dergi yayımlanmaktadır (2008 yılında 37. sayısı yayımlanmıştır, 38 ve 39. sayılar Rektörlük matbaasında basım aşamasındadır). Bölümümüzde halen 11 Profesör, 2 Doçent, 8 Yardımcı Doçent, 9 Araştırma Görevlisi görev yapmaktadır. Ayrıca 5 adet de 35. maddeye göre doktora yapan Araştırma Görevlisi bulunmaktadır.. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde sırasıyla şu hocalar Bölüm Başkanı olarak görev yapmışlardır:

Prof. Dr. Mehmet Kaplan : 1983-1986

Prof. Dr. Muharrem Ergin : 1986-1990

Prof. Dr. Ömer Faruk Akün : 1990-1993

Prof. Dr. Nuri Yüce : 1993-1996

Prof. Dr. Kâzım Yetiş : 1996-1999

Prof. Dr. Necat Birinci : 1999-2002

Prof. Dr. Mustafa Özkan : 2002-

  TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜNÜN MİSYONU VE VİZYONU            

Misyon: Türk kültürünün temel unsurları olan Türk dili ve edebiyatı alanında geçmişten günümüze ortaya konulan yazılı ve sözlü ürünleri araştırıp incelemek; elde edilen bilgileri toplumla paylaşmak; diğer kültürlerle olan ilişkilerde belirleyici ve etkin rol oynamak; alanında yetkin bilim adamları ve eğitimciler yetiştirmek. 

BÖLÜM MEZUNLARININ ÇALIŞMA VE İŞ ALANLARI            

Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü genel olarak; akademisyen, öğretmen ve araştırmacı yetiştirmektedir. Bununla beraber bölüm mezunları  basın-yayın ve radyo-televizyon sektörü başta olmak üzere, arşivcilik ve kütüphanecilik gibi çok çeşitli iş alanlarında çalışma imkânlarına sahiptirler.  

BÖLÜMÜN DÜZENLEDİĞİ KONGRE, SEMPOZYUM VB.DEN SEÇMELER 

1. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ile Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü ortaklaşa olarak 10’u millî, 5’i de milletler arası olmak üzere 15 adet “Türkoloji Kongresi” tertip etmiştir.

2. Türk Dilinin Sorunları Bilgi Şöleni (30 Mart 2000, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

3. Yazılışının 930. Yılında Dîvânü Lugâti’t-Türk ve Kâşgarlı Mahmut (25 Aralık 2002, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

4. Fethin Edebiyatımıza Yansıması (22 Ekim 2003, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

5. Cumhuriyetin 80. Yılında Dilimiz ve Edebiyatımız (11 Aralık 2003, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

6. Vefatının 10. Yılında Prof. Dr. Muharrem Ergin’i Anma Toplantısı (30 Kasım 2005, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

7. Ölümün 70. Yılında Mehmet Akif Ersoy (27 Aralık 2006, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

8. I. Uluslararası Klasik Türk Edebiyatı Sempozyumu (12-13 Nisan 2007, İÜ Edebiyat Fakültesi)

9. İbnülemin Mahmut Kemal İnal’ı Anma Toplantısı (16 Mayıs 2007, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

10. Vefatının 25. Yılında Faruk K. Timurtaş’ı Anma Toplantısı (31 Mayıs 2007, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)

11. Bir Medeniyeti Yorumlamak, Ölümünün 50. Yılında Yahya Kemal Sempozyumu (3-7 Kasım 2008, İstanbul Üniversitesi, Marmara Üniversitesi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul Kültür Üniversitesi).

12. Doğumunun 1000. Yılında Kâşgarlı Mahmud ve Eseri (Panel), (24 Aralık 2008, İÜ Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu)